Yapay Zeka Mühendisi/Japonca Öğretmeni
04.02.2026
Japonya'da yaşarken veya çalışırken, Japonların çok sık 'sumimasen' dediklerine şaşırdınız mı?
Restoranda garsonu çağırırken, trende birinin önünden geçerken veya birisi size iyilik yaptığında... Japonlar sanki ağız alışkanlığı gibi sürekli 'sumimasen' derler.
Vietnam'dan yeni gelen öğrenciler ve stajyerlerden sık sık şöyle sorular alıyorum: "Öğretmenim, Japonlar neden sürekli özür diliyor? Kötü bir şey yapmadıkları halde özür dilemek garip değil mi?"
Aslında, Japonca 'sumimasen' Vietnamca 'Xin lỗi'den tamamen farklı bir role sahiptir. 'Xin lỗi' esas olarak kişinin hatalarını veya kusurlarını kabul eden bir 'özür' kelimesidir, ancak Japonca 'sumimasen' insan ilişkilerine yağ sürerek onları pürüzsüz hale getiren 'sihirli bir yağlayıcı' gibidir.
Bu makalede, 10 yılı aşkın Japonca öğretme deneyimime dayanarak, Vietnamlı öğrencilerin yanlış anladığı 'sumimasen'in gerçek kimliğini ve Japon toplumunda "Bu kişinin görgü kuralları harika!" diye güvenilmek için somut kullanım yöntemlerini açıklayacağım.
Bu makaleyi okumayı bitirdiğinizde, siz de 'sumimasen'i kullanabilecek ve Japonlarla iletişiminiz çok daha kolay hale gelecektir.
Öncelikle, Vietnamca 'Xin lỗi' ile Japonca 'sumimasen' arasındaki temel farkı anlayalım.
Vietnam kültüründe özür dileme, "kendinde hata (kötü bir nokta) olduğunda" yapılır. Bu nedenle, kötü bir şey yapmadığınız halde özür dilemek, gururunuzu incitmek veya gereksiz yere sorumluluk kabul etmek gibi hissettirebilir.
Ancak, Japon iletişimi 'wa' (uyum), yani çevre ile uyumu en çok önemser. Japonların 'sumimasen'i sadece "benim hatam" demek değil, "karşı tarafa zaman ayırttım", "karşı tarafa zahmet verdim", "karşı tarafın alanına biraz müdahale ettim" gibi karşı tarafa gösterilen özenden doğan bir kelimedir.
Somut olarak, Vietnam ve Japonya'nın kültürel tepki farklarını tabloda görelim.
| Durum | Vietnam (Xin lỗi / Cảm ơn) | Japonya (sumimasen / arigatou gozaimasu) |
|---|---|---|
| Randevuya geç kaldığınızda | Xin lỗi (zorunlu. Üzgünüm duygusu) | sumimasen (zorunlu. Karşı tarafın zamanını çaldığım için özür) |
| Bir şey aldırıldığında | Cảm ơn (Teşekkür ederim) | sumimasen / arigatou gozaimasu (Zahmet verdiğim için minnettarım) |
| Kalabalıktan geçerken | (Sadece selam / Xin lỗi) | sumimasen (Alanınızı rahatsız ediyorum) |
| Garsonu çağırırken | Em ơi! / Anh ơi! (Seslenme) | sumimasen (İşiniz sırasında rahatsız ediyorum) |
Bu şekilde, Japonlar 'sumimasen' dediklerinde, bu mutlaka "ben kötüyüm" diye alçakgönüllü olmak anlamına gelmez. "Varlığınıza saygı duyuyorum" mesajı veriyorlar.
Peki, somut olarak hangi durumlarda 'sumimasen' kullanmalısınız? Ana 5 işlevi, somut konuşma örnekleriyle birlikte görelim.
Tanımadığınız birine seslenirken veya restoranda sipariş verirken kullanılır. Vietnamca 'Em ơi!'ye karşılık gelir, ancak daha kibar bir izlenim verir.
【Restoranda konuşma】
Müşteri: "Sumimasen!" (Elini hafifçe kaldırır)
Garson: "Evet, buyurun"
Müşteri: "Su ikramı alabilir miyim?"
Tavsiye: Restoranda yüksek sesle "Sumimasen!" diye bağırmak uygun değildir. Önce garsonla göz teması kurmaya çalışın, fark edilmediğinizde uygun ses seviyesiyle seslenmek daha iyidir.
Günlük küçük hatalar veya karşı tarafı rahatsız ettiğinizde kullanılır.
【Ofiste konuşma】
Meslektaş: "Ah, o belgeyi masamın üzerine koyar mısın?"
Siz: "Ah, sumimasen! Hemen koyuyorum"
Dikkat noktası: İş hayatında ciddi bir hata yaptığınızda, 'sumimasen' yerine 'moushiwake gozaimasen' kullanmak doğrudur. Duruma göre yoğunluk ayarlaması gereklidir.
Burası Vietnamlı öğrenciler için en şaşırtıcı nokta olabilir. Karşı taraf size bir şey yaptığında, Japonlar 'teşekkür ederim' yerine sık sık 'sumimasen' kullanırlar.
【Asansörde konuşma】
(Önce inmek için diğer kişiler düğmeye basıp bekliyor)
Siz: "Ah, sumimasen"
(Diyerek hafifçe başınızı eğip inersiniz)
Neden burada özür dileniyor? Çünkü, "benim için özellikle düğmeye basma zahmetine girdiğiniz için üzgünüm" şeklinde özür içeren bir minnettarlıktır.
Bir şey rica ederken, doğrudan konuya girmek Japon toplumunda "kaba" olarak düşünülür. Cümlenin başına 'sumimasen' koyarak, karşı tarafın savunmasını düşürür ve konuşmanızı dinlemesini kolaylaştırırsınız.
【Patrona rica】
Siz: "Sumimasen, şimdi müsait misiniz?"
Patron: "Evet, ne var?"
Siz: "Bu belgenin kontrolünü rica etmek istiyorum..."
Bu 'sumimasen' olduğunda, patron "işini bıraktırdığım için üzgün olduğunu düşünüyor" diye anlar ve kabul etme olasılığı artar.
Ayrılırken veya telefonu kapatırken de kullanılır.
【Ziyaret yerinden dönerken】
Siz: "Bugün meşgul olduğunuz halde teşekkür ederim. Rahatsız ettim"
Karşı taraf: "Hayır hayır, tekrar gelin"
Siz: "İzninizle. Sumimasen deshita"
Sonunda 'sumimasen deshita' ekleyerek, "bugün benim için zaman ayırdığınız için gerçekten üzgünüm (teşekkür ederim)" şeklinde derin bir yankı bırakabilirsiniz.
Burada, sınıfımdaki Vietnamlı öğrencilerin sık yaşadığı başarısızlıkları ve soruları çözelim.
C: Japonya'da, yakın ilişkilerde (aile veya yakın arkadaşlar) bile, kelimelerle ifade etmek çok önemlidir. Vietnam veya Çin kültüründe yakın kişilere çok fazla teşekkür etmek "mesafeli" hissettirebilir, ancak Japonlar "yakın ilişkilerde de nezaket gerekir" düşüncesindedir. Meyve suyu almayı unuttuğunuzda sadece "Ah, unuttum" diye gerçeği söylerseniz, Japon arkadaşınız "pişman değil mi?" diye rahatsız olabilir. Ne kadar yakın olursanız olun, 'gomen ne' veya 'sumimasen' eklemek ilişkiyi uzun süre devam ettirmenin anahtarıdır.
C: Doğrusu 'sumimasen'dir. 'Suimasen' konuşma dilinde sık kullanılır ancak biraz rahat bir ifadedir ve bazı kişiler "dağınık" olarak algılayabilir. Özellikle iş ortamında veya üst düzey kişilerle konuşurken, açıkça 'sumimasen' diye telaffuz etmeye çalışın.
C: Bu Güneydoğu Asyalı öğrencilerde çok yaygın bir durumdur. Şaşkınlık veya utanç hissettiğinizde (Filipinlerdeki Hiya gibi bir duygu), ortamı yumuşatmak için gülümseyebilirsiniz, ancak Japon organizasyon kültüründe, azarlama sırasında gülümsemek "pişman değil" veya "karşı tarafı küçümsüyor" olarak algılanır ve ateşe benzin dökmek anlamına gelir. Azarlandığınızda, bakışlarınızı biraz düşürün, yüz ifadenizi sertleştirin (gülümsemeyi silin) ve kesinlikle 'sumimasen deshita' deyin. Bu, güveni geri kazanmanın tek yoludur.
'Sumimasen' kelimesi sadece bir özür değildir. Japonya'nın yüksek bağlamlı (high-context) toplumunda, karşı tarafa özen göstererek ve kendi konumunuzu alçak tutarak uyumu korumanın bir 'bilgeliği'dir.
Yarından itibaren, aşağıdaki 3 şeyi uygulamaya çalışın:
Dilbilgisi mükemmel olmasa da sorun değil. Karşı tarafa özen gösteren bir 'sumimasen' kullanabilirseniz, artık Japon toplumunun 'içinde' bir üye olarak kabul edileceksiniz.
Eğer "bu durumda ne demeliyim?" diye tereddüt ederseniz, lütfen yorum bölümünde paylaşın. Birlikte öğrenelim!
Japonya'daki yaşamınızın daha zengin ve sorunsuz olmasını içtenlikle diliyorum.
Yapay Zeka Mühendisi/Japonca Öğretmeni