Munosabatlarni saqlash sifatida "takroriy minnatdorchilik": pragmatik transfer va yapon "giri" tuzilmasining tahlili

Kirish

"O'qituvchi, kechagi karyera maslahati uchun chin dildan rahmat" Ertalab koridorda uchrashgan o'quvchidan bunday so'zlarni eshitsangiz, qanday his qilasiz? "Ha, o'sha yo'l-yo'riq uning qalbiga yetib bordi-da" deb, biroz g'ururlanish hissi paydo bo'ladi, shunday emasmi?

Boshqa tomondan, bir necha soat sarflab tahrirlash bo'yicha ko'rsatma berganingizdan keyin, ertasi kuni darsda hech narsa bo'lmagandek "O'qituvchi, bugungi uy vazifam" deb topshirilsa? Grammatik jihatdan to'g'ri muloqot, lekin qalbingizning qayerdadir kichik bir "g'adir-budurlik"ni his qilish yaponlarning psixologiyasidir.

Aynan shu "g'adir-budurlik"ning mohiyati ushbu maqolaning mavzusi bo'lgan "takroriy minnatdorchilik (keyingi kunlardagi minnatdorchilik)" ning yo'qligidir. Bu oddiy odob masalasi emas, balki tilshunoslik nuqtai nazaridan "pragmatik xato (Pragmatic Failure)" deb ataladigan jiddiy muloqot nomuvofiqligidir.

Ushbu maqolada professional yapon tili o'qituvchisi sifatida quyidagi 3 nuqtani chuqur o'rganamiz.

1. Boshqa madaniyatlardagi "minnatdorchilik tugallanishi" va yapon "davomiylik"ining to'qnashuvi
2. "Giri" va "on" asosidagi munosabatlar balans hisobi nazariyasi
3. O'quvchilarning "o'zimni zerikarli ko'rsatmayman-mi?" tashvishini bartaraf etish usullari

1. Pragmatik transferning ko'r nuqtasi: nima uchun "bir marta aytish kifoya" emas?

Ko'pchilik o'quvchilar, ayniqsa G'arb va Xitoy tillarida so'zlashuvchilar, minnatdorchilikni "teng qiymatli almashinuv"ning bir turi sifatida tushunishadi.

• Boshqa madaniyatlarning mantig'i: A kishi yaxshilik qiladi, B kishi "rahmat" deydi. Shu paytda bitim "to'langan (tugallangan)" deb hisoblanadi.
• Yapon madaniyatining mantig'i: Minnatdorchilik bir marta bilan tugallanmaydi. Keyingi uchrashuvda eslatish orqali, nihoyat o'sha yaxshilik "xotira qatlamiga" o'rnatilgan deb hisoblanadi.

Buni "pragmatik transfer" deb ataymiz. O'quvchilar ona tillaridagi "bir marta bilan tugaydi" qoidasini ongsiz ravishda yapon tiliga qo'llashadi. Natijada, yaponlarning ko'zida "yaxshilikni unutdi", "odobsiz" deb ko'rinadi. Bu grammatik xatodan ko'ra shaxsiy baholashga bevosita ta'sir qilgani uchun juda xavfli ko'r nuqta hisoblanadi.

2. "Giri" va munosabatlar balansi

Yapon jamiyatidagi inson munosabatlari ko'rinmas "qarz-qabul" daftari, ya'ni "balans hisobi" orqali boshqariladi.

Psixologik "qarz (Indebtedness)" holati

Kimdir yaxshilik (on) qilgan paytda, qabul qilgan tomonning balans hisobida "qarz" qayd etiladi. O'sha paytda "rahmat" deyish, shunchaki "qabul qilish guvohnomasi"ni berish demakdir.

Ertasi kuni "kecha rahmat" deb takrorlash harakati, "Men sizga nisbatan psixologik qarzni unutmadim" degan niyat bildirishdir. Shu orqali qarshi tomon "bu odamga ishonsa bo'ladi (krediti bor)" deb ishonch hosil qiladi va chuqurroq ishonch munosabatlariga o'tish mumkin bo'ladi.

Ijtimoiy kapital sifatida takroriy minnatdorchilik

Takroriy minnatdorchilikni e'tiborsiz qoldirish, qarshi tomonning yaxshiligini "tabiiy huquq" sifatida qayta ishlashni anglatadi. Bunday holda, keyingi safar qiyinchilikka duch kelganda qarshi tomonning yordamini olish qiyin bo'ladi. Takroriy minnatdorchilik, kelajakdagi yordam olish uchun "ijtimoiy kapital (Social Capital)" to'plashdir.

3. Salomlashuv (Phatic Communion) sifatida takroriy minnatdorchilik

Tilshunos Malinovski mazmundan ko'ra munosabatlarni saqlashga qaratilgan suhbatni "fatik muloqot (Phatic Communion)" deb atagan.

Yaponlarning muloqotida to'g'ridan-to'g'ri asosiy mavzuga (ma'lumot uzatish) kirish, qarshi tomonning shaxsiy maydonini buzadigan odobsiz harakat sifatida qabul qilinadi.

O'tmishdagi umumiy tajriba - "ko'prik"

"Bugun issiq-ku" degan ob-havo haqidagi gap ham salomlashuv vazifasini bajaradi, lekin undan ham kuchliroq vosita "takroriy minnatdorchilik"dir. "O'tgan safar..." deb boshlash orqali, oldingi uchrashuv va bugun orasidagi "bo'sh vaqt"ni to'ldiradi va yana "ichki guruh (In-group)" ongini ulash ko'prigi vazifasini bajaradi.

Ifoda	Maqsad	Psixologik ta'sir
"Issiq-ku"	Sukunatdan qochish	Xavfsiz masofani saqlash
"O'tgan safar rahmat"	Munosabatni yangilash	Ichki guruh ongini qayta tasdiqlash
"O'sha masala juda yordam berdi"	Natija haqida xabar berish	Qarshi tomonning "yuzini" ko'tarish

4. O'quvchilarga o'qitish maslahatlari: noto'g'ri tushunish tuzilmasini yechish

Yuqori darajadagi o'quvchilar "bir xil narsani bir necha marta aytish so'zning og'irligini yo'qotmaydi-mi?", "o'zimni zerikarli ko'rsatmayman-mi?" deb xavotirlanishadi. O'qituvchi buni "mantiqiy oqilona asos" bilan tushuntirishi kerak.

"Zerikarli" va "xushmuomala" chegarasi

O'qitishda quyidagi aniq misollarni taqdim eting.

【To'g'ri takroriy minnatdorchilik misollari】
・Ovqatga taklif qilingan ertasi kuni: "Kecha mehmonchilik uchun rahmat. O'sha restoran juda mazali edi"
・Materiallarni qaytarishda: "Rahmat. Juda foydali bo'ldi"
・Maslahatni amalda qo'llagandan keyin: "O'tgan safardagi maslahat bo'yicha qilganimda, yaxshi natija berdi!"

Asosiy nuqta, minnatdorchilikga "taassurot" yoki "natija" qo'shishdir. Shunchaki "rahmat"ni takrorlamasdan, o'sha yaxshilik hayotingizga qanday ta'sir qilganini xabar berish orqali, qarshi tomonning "tan olinish ehtiyoji (Face)"ni qondirish mumkin.

10 ta aniq amaliy vaziyat

O'quvchilarga to'g'ridan-to'g'ri etkazish mumkin bo'lgan, bugundan foydalanish mumkin bo'lgan amaliy ro'yxat.

1. Xizmat safari sovg'asini olganingizda: Ertasi kuni "Kechagi shirinlik, oilam ham xursand bo'ldi"
2. Yomg'irli kunda soyabon olganingizda: Qaytarishda "Tufayli ho'l bo'lmadim"
3. Sog'lig'ingiz so'ralganida: Keyingi uchrashuvda "Kecha g'amxo'rlik uchun rahmat. Endi sog'man"
4. Ishda yordam olganingizda: Tugagandan keyingi ertalab "Kecha yordam berganingiz uchun rahmat. Yana biror narsa bo'lsa ayting"
5. Ziyofatda ko'proq to'lashganida: "Kecha ko'proq to'laganingiz uchun rahmat"
6. Yo'lni yo'qotib, ko'rsatib berilganida: (Yana uchrashsangiz) "O'tgan safar rahmat. Xavfsiz yetib bordim"
7. Kitob tavsiya qilinganida: O'qiy boshlaganingizda "O'tgan safar aytgan kitobingiz juda qiziqarli"
8. To'satdan dam olishda yordam olganingizda: Qaytganingizda "Yo'qligimda rahmat"
9. Ko'chishda yordam olganingizda: Joylashgandan keyin "O'tgan safar rahmat. Tufayli tartibga keldim"
10. Qattiq tanqid (ko'rsatma) olganingizda: Ertasi kuni "Kecha ko'rsatma uchun rahmat. Fikr yuritib amalda qo'llayman"

5. Tez-tez uchraydigan xatolar (Savol-Javob)

S: "O'tgan safar rahmat" desam, "qachon?" deb unutilgan bo'lmayman-mi? J: Agar qarshi tomon unutgan bo'lsa ham, siz eslaganingiz muhimdir. "Men sizni qadrlayman, shuning uchun kichik yaxshiliklarni ham eslayman" degan munosabat o'zi baholanadi.

S: Yoqtirmaydigan rahbarimga ham aytishim kerakmi? J: Ha. Aksincha, "takroriy minnatdorchilik" hissiy yoqish-yoqmaslikdan qat'i nazar, jamiyatni muammosiz ishlashi uchun "himoya usuli"dir. Salomlashuv turi sifatida qabul qiling.

Xulosa: Madaniyat operatsion tizimini o'rnatish

Yapon tili ta'limining maqsadi shunchaki to'g'ri gaplar tuzish emas. O'sha so'zlar aytilayotgan "ijtimoiy dinamika"ni o'rgatish va o'quvchilar yapon jamiyati operatsion tizimida xatosiz harakat qilishlari uchundir.

"Takroriy minnatdorchilik" nol xarajat bilan maksimal ishonch qurish mumkin bo'lgan sehrli vositadir. "Kechagi minnatdorchilikni yana bir marta aytish". Ushbu oddiy odatni o'rgatish orqali o'quvchilarning Yaponiyadagi hayoti keskin yaxshilanadi.

Bugundan boshlash mumkin bo'lgan 3 ta maslahat:

1. Dars boshida "Kechagi dars qanday edi?" deb so'rab, minnatdorchilik uchun imkoniyat yarating.
2. Yapon tilidagi "giri" "xotira davomiylik muddati" ekanligini mantiqiy tushuntiring.
3. O'qituvchining o'zi hamkasblar va o'quvchilarga "o'tgan safar rahmat" deb namuna ko'rsatsin.

Takroriy minnatdorchilik o'tmishga bog'lanish emas. Ertadan boshlab munosabatlarni yanada mustahkamlash uchun ijobiy "yangilanish jarayoni"dir.