Kỹ Sư AI/Giáo Viên Tiếng Nhật
13/1/2026
Bạn đã bao giờ ngạc nhiên trước "sự yên lặng" khi đi tàu điện ở Nhật Bản chưa?
Hàng trăm người chen chúc trong một chiếc hộp, nhưng không gian lại im lặng như đám tang. Khi mới đến Nhật, tôi vô cùng sợ hãi sự im lặng này. "Người Nhật thật lạnh lùng", "Mọi người trông giống như đang tức giận" — có thời điểm tôi suýt ghét tàu điện Tokyo vì nghĩ như vậy.
Tuy nhiên, một sự kiện trên tàu điện chật ních vào một ngày mưa đã thay đổi hoàn toàn suy nghĩ của tôi. Đó là khoảnh khắc tôi nhận ra rằng, đằng sau những quy tắc ứng xử mà tôi từng nghĩ chỉ là "sự áp đặt", thực ra ẩn chứa một "tình yêu thương dành cho ai đó" vô cùng ấm áp.
Trong bài viết này, thông qua câu chuyện trải nghiệm của tôi về việc trở thành "người vô hình" ở Nhật, tôi sẽ truyền tải 3 điểm sau:
Dành cho bạn đang cảm thấy ngột ngạt với các quy tắc ở Nhật. Khi đọc xong bài viết này, phong cảnh trên tàu điện chật ních chắc chắn sẽ trông khác đi một chút.
Khi mới đến Nhật, tôi tin chắc rằng tàu điện là "nơi trò chuyện vui vẻ với bạn bè".
Một ngày nọ vào buổi chiều, tôi cùng bạn học lên tàu điện và hào hứng nói về kế hoạch cuối tuần. Giọng nói chắc không to lắm đâu. Nhưng khi chợt nhận ra, những ánh mắt xung quanh đang nhìn tôi lạnh lùng như dao đâm.
Cuối cùng, một người đàn ông lớn tuổi ngồi ở ghế phía trước quay lại phía tôi và lặt lưỡi ngắn gọn "Chíp".
"Ồn ào quá..."
Câu nói lẩm bẩm đó khiến tôi như đóng băng. Mặt tôi nóng ran vì xấu hổ và tức giận, thời gian còn lại đến đích đến giống như ngồi trên đống gai. Tôi không thể không cảm thấy cô đơn khi nghĩ "Tại sao người Nhật lại không khoan dung đến thế?"
Lúc đó, tôi hoàn toàn không hiểu tầm quan trọng của "hòa (wa)" trong không gian công cộng ở Nhật. Trong xã hội Nhật Bản, "sự hài hòa của không gian" được ưu tiên hơn tự do cá nhân. Đặc biệt trong không gian kín như tàu điện, hành vi làm xáo trộn sự bình yên tâm lý của người khác được coi là "meiwaku (phiền toái)" một cách nghiêm khắc. Nhưng lúc đó, tôi vẫn chưa biết ý nghĩa sâu xa đằng sau từ "meiwaku" này.
Bước ngoặt đến vào giờ cao điểm buổi sáng cực kỳ đông đúc.
Tôi vẫn đeo ba lô lớn trên lưng và cố chen vào tàu điện chật ních. Toa tàu lắc lư. Chân đứng không vững, khi tàu vào khúc cua, ba lô của tôi đè mạnh vào người phụ nữ đứng phía sau.
"À..."
Cô ấy nhăn mặt đau đớn trong giây lát nhưng không hề phàn nàn, chỉ im lặng chịu đựng. Tôi bỏ lỡ thời điểm xin lỗi và tràn ngập cảm giác hối hận.
Lúc đó, một doanh nhân đứng cạnh tôi nhẹ nhàng ôm chiếc cặp công sở của mình ra phía trước. Rồi anh ấy co người lại nhỏ gọn để nhường một chút không gian cho tôi.
Tôi chợt nhận ra.
Anh ấy đã chọn cách làm mình khó chịu để tạo ra "không gian" cho tôi - một người xa lạ - và những người xung quanh. Khoảnh khắc đó, tôi thấm thía nhận ra chiếc ba lô trên lưng mình đã trở thành "vũ khí" như thế nào đối với mọi người xung quanh.
"Không phải tuân thủ vì đó là quy tắc. Mà là sắp xếp bản thân để không làm tổn thương ai đó bên cạnh"
Hình ảnh anh ấy ôm ba lô ra phía trước trông như một tấm khiên bảo vệ mọi người khỏi bức tường vô hình. Tôi nhận ra rằng "sự yên lặng" và "sự khiêm tốn" của người Nhật không phải là sự lạnh lùng, mà là "sự dịu dàng hy sinh bản thân" tột cùng.
Từ ngày hôm sau, tôi quyết định bắt chước anh ấy.
Đầu tiên, trong khi chờ tàu ở sân ga, tôi xoay ba lô ra phía trước ngực. Đó là cái gọi là "ôm phía trước". Sau đó, tôi chuyển điện thoại sang chế độ im lặng và giảm âm lượng tai nghe xuống một bậc so với bình thường.
Trong toa tàu, tôi cố gắng thực hiện những hành động sau:
Và một sự thay đổi kỳ lạ đã xảy ra.
Những "ánh mắt đâm thủng" mà tôi từng cảm nhận hoàn toàn biến mất. Tôi có cảm giác như mình đã trở thành một phần của phong cảnh tàu điện.
Đó không phải là cảm giác "bị phát lờ". Đó là "cảm giác hòa nhập" khi thở cùng nhịp với những người Nhật xung quanh và chia sẻ cùng quy tắc. Khoảnh khắc tôi trở thành "người vô hình", lần đầu tiên tôi cảm thấy mình được chấp nhận như một "thành viên" trong cộng đồng xã hội Nhật Bản khắt khe này.
Xóa bỏ bản thân (trở nên vô hình) không phải là trở nên cô đơn. Đó là nghệ thuật giao tiếp tinh tế nhất để thể hiện sự tôn trọng với những người xung quanh và hòa mình vào sự hài hòa.
Bây giờ, đến phần lời khuyên thực tế. Tôi sẽ giới thiệu danh sách hành động cụ thể để bạn trở thành "người vô hình (= người đồng hành dễ chịu)" trên tàu điện Nhật Bản.
| Hạng mục hành động | Mẫu NG (gây khó chịu) | Mẫu OK (giữ hài hòa) | Lý do |
|---|---|---|---|
| Cách cầm đồ | Đeo ba lô lớn trên lưng | Ôm ra phía trước ngực hoặc để lên giá | Để không chiếm không gian của người khác |
| Cách ngồi | Bắt chéo chân hoặc dang rộng | Khép đầu gối, kéo chân về phía trước | Đảm bảo lối đi và quan tâm đến người bên cạnh |
| Khu vực cửa | Không di chuyển dù có người lên xuống | Xuống tạm thời ra ngoài để nhường đường | Để hỗ trợ việc lên xuống suôn sẻ |
| Sử dụng điện thoại | Bật loa nghe nhạc hoặc xem video | Chế độ im lặng + tai nghe | Để bảo vệ "tài sản chung" là sự im lặng |
Ở đây, tôi tổng hợp các câu hỏi thường nhận được từ học sinh dưới dạng Q&A.
Q1: "Tôi hiểu phải im lặng, nhưng nói nhỏ thì được chứ?" A: Thực ra, "giọng nhỏ" trên tàu điện chật ních cũng vang khá xa. Đặc biệt trong giờ đi làm khi nhiều người mệt mỏi, tiếng nói chuyện có thể bị coi là "xâm phạm sự riêng tư". Trừ trường hợp khẩn cấp, kiềm chế trò chuyện là cách an toàn và "kiểu Nhật" nhất.
Q2: "Không ai giúp tôi cả, tôi cảm thấy bị phớt lờ lạnh lùng" A: Ở Nhật, "không quan tâm" đôi khi có nghĩa là "tôn trọng tự do của người khác". Không nhìn chằm chằm, không nói chuyện, cũng có thể hiểu là đang tặng bạn "thời gian riêng tư".
Q3: "Khi muốn nhường ghế, tôi nên nói thế nào?" A: Cách đơn giản nhất là chỉ nói "Mời" rồi đứng dậy. Nếu sợ bị từ chối, bạn có thể không nói gì mà rời khỏi chỗ đó và di chuyển đến cửa khác. Như vậy có thể nhường ghế mà không làm người kia ngại ngùng.
Tàu điện Nhật Bản yên lặng đến thế không phải vì lạnh lùng.
Đó là vì mọi người đang tặng nhau "sự an yên mang tên im lặng" cho những ai đã sống hết mình và kiệt sức trong ngày hôm nay. Hình dáng đôi tay ôm ba lô ra phía trước cũng giống như hình dáng của "tình yêu" khi nhẹ nhàng ôm lấy một ai đó xa lạ.
Hãy thử nhìn lại "quy tắc" như "trí tuệ để bảo vệ bản thân và bảo vệ người khác".
3 điều có thể làm từ hôm nay:
Bạn có muốn thử trở thành "người vô hình" từ ngày mai không? Ở phía bên kia của sự im lặng đó, chắc chắn bạn sẽ thấy được sự ấm áp không thể diễn tả bằng lời mà người Nhật đã trân trọng.
Kỹ Sư AI/Giáo Viên Tiếng Nhật
