Kỹ Sư AI/Giáo Viên Tiếng Nhật
1/2/2026
"Thầy ơi, hôm qua em thực sự cảm ơn thầy về buổi tư vấn định hướng nghề nghiệp" Bạn sẽ cảm thấy thế nào khi một người học nói với bạn câu này khi gặp nhau trên hành lang vào buổi sáng? Có lẽ bạn sẽ cảm thấy hơi tự hào và nghĩ rằng "À, buổi hướng dẫn đó đã chạm đến trái tim của em ấy".
Mặt khác, nếu bạn đã dành hàng giờ để chỉnh sửa bài tập, nhưng vào buổi học ngày hôm sau, học sinh đưa bài như thể chẳng có gì xảy ra và nói "Thầy ơi, đây là bài tập hôm nay"? Về mặt ngữ pháp thì đúng, nhưng đâu đó trong lòng bạn sẽ cảm thấy một chút "khó chịu" - đó là tâm lý của người Nhật.
Bản chất của sự "khó chịu" này chính là chủ đề của bài viết này - sự thiếu vắng của "tái cảm ơn (cảm ơn sau ngày)". Đây không chỉ đơn thuần là vấn đề về phép lịch sự, mà về mặt ngôn ngữ học, nó được gọi là "thất bại ngữ dụng học (Pragmatic Failure)" - một sự rạn nứt nghiêm trọng trong giao tiếp.
Trong bài viết này, với tư cách là một giáo viên tiếng Nhật chuyên nghiệp, tôi sẽ đi sâu vào 3 điểm sau:
Nhiều người học, đặc biệt là những người đến từ các nước phương Tây hoặc vùng nói tiếng Trung, coi lời cảm ơn như một dạng "trao đổi tương đương".
Điều này được gọi là "chuyển giao ngữ dụng học". Người học vô thức áp dụng quy tắc "hoàn tất sau một lần" từ tiếng mẹ đẻ của họ vào tiếng Nhật. Kết quả là, trong mắt người Nhật, họ bị coi là "quên ơn" hoặc "thiếu lễ phép". Điều này nguy hiểm hơn nhiều so với lỗi ngữ pháp vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến đánh giá về nhân cách.
Mối quan hệ con người trong xã hội Nhật Bản được quản lý bằng một "sổ sách cho vay mượn" vô hình, hay nói cách khác là một "bảng cân đối".
Ngay khi nhận được sự tử tế (ơn) từ ai đó, "khoản nợ" sẽ được ghi vào bảng cân đối của người nhận. Việc nói "cảm ơn" ngay lúc đó chỉ giống như việc phát hành "biên lai nhận".
Hành động lặp lại "Hôm qua cảm ơn anh/chị" vào ngày hôm sau chính là "tuyên bố ý chí rằng tôi không quên khoản nợ tâm lý đối với bạn". Nhờ đó, đối phương sẽ tin tưởng rằng "người này đáng tin cậy (có tín dụng)" và có thể chuyển sang mối quan hệ tin tưởng sâu sắc hơn.
Việc bỏ qua tái cảm ơn có nghĩa là bạn đã xử lý sự tử tế của đối phương như "quyền lợi đương nhiên". Trong trường hợp này, sẽ khó có thể nhận được sự giúp đỡ của họ khi bạn gặp khó khăn lần sau. Tái cảm ơn chính là việc tích lũy "vốn xã hội (Social Capital)" để nhận được sự giúp đỡ trong tương lai.
Nhà ngôn ngữ học Malinowski gọi cuộc trò chuyện nhằm mục đích duy trì mối quan hệ hơn là nội dung là "giao lưu cảm thông (Phatic Communion)".
Trong giao tiếp của người Nhật, việc đi thẳng vào chủ đề chính (truyền đạt thông tin) ngay lập tức thường bị coi là hành vi vô lễ xâm phạm không gian cá nhân của đối phương.
Câu chuyện về thời tiết như "Hôm nay nóng nhỉ" cũng có chức năng như lời chào, nhưng mạnh mẽ hơn nữa là "tái cảm ơn". Bằng cách bắt đầu với "Hôm trước thì...", bạn lấp đầy "khoảng thời gian trống" từ lần gặp trước đến hôm nay và đóng vai trò là cây cầu kết nối lại ý thức "Uchi (In-group)".
| Cách diễn đạt | Mục đích | Hiệu ứng tâm lý |
|---|---|---|
| "Nóng nhỉ" | Tránh im lặng | Duy trì khoảng cách an toàn |
| "Hôm trước cảm ơn anh/chị" | Cập nhật mối quan hệ | Tái xác nhận ý thức Uchi |
| "Chuyện đó đã giúp tôi rất nhiều" | Báo cáo kết quả | Nâng cao "thể diện" của đối phương |
Người học trình độ cao càng lo lắng rằng "Nói cùng một điều nhiều lần có làm mất đi sức nặng của lời nói không?" "Liệu có bị coi là phiền phức không?". Giáo viên cần giải thích điều này với "tính hợp lý logic".
Khi giảng dạy, hãy thử đưa ra các ví dụ cụ thể sau:
【Ví dụ về tái cảm ơn phù hợp】
・Ngày hôm sau khi được mời ăn: "Hôm qua cảm ơn anh/chị đã mời. Quán đó thực sự rất ngon"
・Khi trả tài liệu đã mượn: "Cảm ơn anh/chị. Tài liệu rất hữu ích"
・Sau khi thực hành lời khuyên: "Tôi đã làm theo lời khuyên hôm trước và đã thành công!"
Điểm quan trọng là thêm "cảm nhận" hoặc "kết quả" vào lời cảm ơn. Thay vì chỉ lặp lại "Cảm ơn anh/chị", hãy báo cáo về việc sự tử tế đó đã ảnh hưởng như thế nào đến cuộc sống của bạn, từ đó thỏa mãn "nhu cầu được công nhận (Face)" của đối phương.
Đây là danh sách thực hành có thể sử dụng ngay từ hôm nay mà bạn có thể truyền đạt trực tiếp cho người học.
Q: Khi tôi nói "Hôm trước cảm ơn anh/chị", liệu họ có quên và hỏi "Chuyện gì vậy?" không? A: Ngay cả khi đối phương quên, điều quan trọng là bạn nhớ. Chính thái độ "Tôi coi trọng anh/chị nên tôi nhớ cả những sự tử tế nhỏ nhặt" mới được đánh giá cao.
Q: Có nên nói với sếp khó tính không? A: Có. Thậm chí "tái cảm ơn" là "thuật phòng thủ" để làm cho xã hội vận hành trơn tru, bất kể cảm xúc thích hay ghét. Hãy coi nó như một lời chào và thực hiện.
Mục tiêu của giáo dục tiếng Nhật không chỉ là giúp người học tạo ra câu văn đúng. Mà là dạy "động lực xã hội" mà ngôn ngữ đó được phát ra, và giúp người học có thể hành động không có lỗi trên hệ điều hành xã hội Nhật Bản.
"Tái cảm ơn" là công cụ kỳ diệu có thể xây dựng sự tin tưởng tối đa với chi phí bằng không. "Nói lại lời cảm ơn của hôm qua một lần nữa". Bằng cách dạy thói quen đơn giản này, cuộc sống của người học tại Nhật Bản sẽ thay đổi đáng kể theo hướng tích cực.
3 lời khuyên có thể thực hiện ngay từ hôm nay:
Tái cảm ơn không phải là sự ám ảnh về quá khứ. Đó là "công việc cập nhật" tích cực để làm cho mối quan hệ từ ngày mai trở đi vững chắc hơn.
Kỹ Sư AI/Giáo Viên Tiếng Nhật